Sinopsis Cerkak

Synopsis yaiku ringkesan sawijining crita. Ringkesan yaiku salah sawijining wujud nyekakake sawijing cerita kanthi tetep migateake unsure-unsur intrinsic sawijing crita iku.

Gawe synopsis iku cara kang efektif kanggo ngaturake sawijining crita kang dawa sajroning wujud cekak. Sajronin g synopsis kaendahan gaya bahasa, ilustrasi lan penjelasan-penjelasan diilangake, nanging tetep gumathok marang isi lan gagasan umum pangripta.

Sinopsis biasane dibatesi dening  cacahing rai. Dawane synopsis biasane seperlima utawa utawa sepersepuluh saka dawane karangan asline.

Carane gawe synopsis :

1.       Maca naskah asli kanggo nggolek gagasa umume peulis

2.       Nyatet gagasan utama kang penting

3.       Ngrantam maneh gagasan utam dadi paragraph

4.       Dialog lan  monolog cukup ditulis isi utawa garis utamane

5.       Synopsis ora kena owah saka lakune crita asli

Nyemak Cerkak

Crita cekak iku crita gancaran kang ngandhut prastawa kang ora dawa lan ora akeh alur critane. Ing basa Indonesia, disebut cerita pendek (cerpen).Utawi sawijining karangan kang nyritakake bab-bab kang ana gegayutane karo lelakone manungsa kanthi ringkes, anggone nyritake saka wiwitan, tuwuh dredah, nganti carane ngrampungake masalahe. Ciri-ciri cerkak :

Critane ringkes

Gegayutan karo lelakone manungsa

Alur crita dumadi saka wiwitan, dredah, ngrampungake perkara

Bab-bab kang perlu digatekake ing crita Cekak :

1.       Tema :  Underaning perkara

2.       Alur (plot)

- Exposition

- Complication

- Rising Action

- Turning Point (klimaks)

- Ending

3.       Latar

- Latar Panggonan

- Latar Wektu

- Latar Kahanan

4.       Penokohan (paraga)

a.       Teknik  Analitik, yaiku Karakter utawa watak tokoh dijlentrehake kanthi langsung

b.       Teknik Dramatik

-  Pengambaran bab fisik lan tindak tanduk

-  Pengambaran lingkungan kahuripan tokoh

- Penggambaran Tatabasane Tokoh

- Penggambaran dalan pikirane tokoh

-Panggambaran dening tokoh liyane

5.        Sudut Pandang (posisi pangripta)

a.       Dadi wong kapisan

b.      Dadi wong kapindho

c.       Dadi wong katelu

6.       Amanat (Pesen)

Ajaran moral didaktis kang bakal disampeke/ dijlentrehake pengarang marang wong kang maca

7.       Gaya Bahasa

Basa ana ing crita nduweni kagunaan kanggo nyiptakake kahanan persuasif uga ngrumusake dialog kang bisa ngetokake hubungan lan interaksi tokoh siji lan sijine

Bab-bab ing dhuwur iku diarani unsur intrinsik, kang tegese unsur-unsur kang mbangun crita saka jroning crita kasebut.

Nulis Wacana Eksposisi

Sajroing wacana eksposisi dibeberake anane analisa proses nganggo cara narasi. Narasai kang mengkono mau diarani narasi ekspositoris/ narasi teknis, awit ancas kang tinuju titise katrangan ngenani sawijining prastawa kang dibeberake. Dadi ancase wacana eksposisi yaiku maparake, njlentrehake ( menjelaskan), ngaturake informasi, mengajarkan lan nerangake sawijining bab tanpa didhasari supaya pamaos bisa nampa utawa narima. Wacana eksposisi adate digunakake kanggo mbabarake pengetahuan / ilmu, definisi, pengertian, langkah - langkah sawijining kagiyatan, metode, cara, lan proses dumadine sawijining prastawa utawa bab. tuladhane upamane carane gawe sabuk saka kulit, tas kulit, carane gawe tahu lan sapanunggalane.

Tuladhane wacana eksposisi :

Mitoni iku asalé saka tembung pitu (7). Upacara adat iki diselenggarakaké wektu calon ibu nggarbini utawa meteng 7 sasi, tujuane kanggo keslametan calon bayi lan ibuné utawa kanggo sing sifaté tolak bala. Ing dhaérah tinentu, upacara iki uga diarani tingkeban. Jabang bayi umur 7 sasi iku wis nduwé raga sing sampurna. Dadi miturut pengertian wong Jawa, wêtêngan umur 7 sasi iki proses penciptaan menungsa iku wis nyata lan sempurna neng sasi kaping 7 iki utawa Sapta Kawasa Jati.Rangkaian acara kanggo upacara mitoni iki luwih akeh tinimbang upacara ngupati, urut-urutane yaiku siraman, nglebo'ake endhog pitik kampung neng jero kain calon ibu dening calon bapak, salin rasukan, brojolan (nglebo'ake kelapa gading enom), memutus lawe utawa lilitan benang (janur), mecahake wajan lan gayung, nyolong endhog lan terakhir kendhuren. Acara siraman mung diselenggara'ake kanggo mitoni anak pertama.Miturut adat Jawa mitoni iku kudhu diselenggara'ake neng dina sing bener-bener apik yaiku dina Senen awan nganti mbengi utawa uga dina Jemuah awan nganti mbengi.

Rangkaian acara kanggo upacara mitoni iki luwih akèh tinimbang upacara ngupati, urut-urutané yaiku siraman, nglebokaké endhog pitik kampung ing jero kain calon ibu dening calon bapak, salin rasukan, brojolan (nglebokaké cengkir klapa gadling), medhot lawé utawa lilitan benang (janur), mecahaké wajan lan gayung, nyolong endhog lan pungkasan kendhurèn. Acara siraman mung diselenggarakaké kanggo mitoni anak pisanan. Miturut adat Jawa mitoni iku kudu diselenggarakaké ing dina sing bener-bener apik yaiku dina Senèn awan nganti mbengi utawa uga dina Jemuwah awan nganti mbengi.

Maca Teknik Naskah Pawarta

Menawi  salah sijine pawongan maca pawarta dipun pocapaken kanthi cetha kang bisa keprungu endah lan cetha dening wong liya , iku kang diarani maca teknik.

Ora kabeh wong bisa maca teknik kanthi sae, jalaan kemampuane wong siji lan sijine iku beda-beda.

Supaya bisa maca kanthi endah lan enak dipun pirengaken, kedah migateaken babagan-babagan kayata ing gisor iki :

1.       Pocapan utawa lafal kudu jelas antarane vocal lan konsonan

2.       Lagu ukara, yaiku munggah mudhune suara

3.       Kawijangan pocapan, yaiku gamblang dipun rungoaken lan bener tumrape aturaning basa

4.       Pandelenge mripat sesaged sagede lurus marang pamiarsa, tajem lan prabawa

5.       Sikape maca kedah sopan santun lan leres

Tuladha teks brita :

Ambal Warsa Departemen Agama
03 January 2012 19:07 WIB

Gunungkidul, www.jogjatv.tv – Kalih ewu gangsal atus tiyang ngestreni upacara pengetan ambal warsa Depag kaping 66 taun mapan ing Alun-Alun Pemkab Gunungkidul. Upacara ingkang dipun pandhegani Bupati Gunungkidul, Badingah,   kanthi ira-irahan “Memperteguh Komitmen Untuk Membangun Kementrian Agama Yang Bebas Dari Korupsi”.

Kajawi upacara, kangge mahargya ambal warsa  Depag - Kementrian Agama Gunungkidul ugi ngadani kridha donor darah ing Kantor Kemenag Gunungkidul, ingkang dipun estreni pegawai Kemenag Gunungkidul. Salebeting pambagyanipun Bupati Gunungkidul,  piweling supados Depag Gunungkidul tansah njagi lan tinarbuka ing babagan kahartakan, sarta tansah lila legawa anggenipun suka ladosan dhateng warga Gunung kidul.

Saparipurnaning upacara, Bupati tetinjo dhateng Gedung Kemenag kangge donor darah.  Mukhotif, wakil ketua panitia mratelakaken, ing dinten Minggu (8/1) ngajeng, Kemenag Gunungkidul ugi badhe ngadani maneka  lomba kangge siswa, lan nanem uwit, sarta kalajengaken tasyakuran.

Penjor Inggil Wurung Mecah Rekor Muri
03 January 2012 19:03 WIB

Kebumen, www.jogjatv.tv – Kangge ngregengaken pengetan ambal warsa kaping 76 taun Kabupaten Kebumen, penjor inggil ingkang dipun damel dening para siswa SMA I Pejagoan dinten Senen, (2/1) siyang, tetela dereng saged mecah rekor Muri. Bab kasebat jalaran penjor ingkang kaangkah inggilipun 40 meter kasebat, nalika dipun edegaken, coklek ing perangan tengah.

Penjor dipun damel dening para siswa SMA I Pejagoan Kebumen, tembayatan kaliyan Pemerintah Daerah Kabupaten Kebumen, Jawa Tengah, kanthi ancas kangge mecah rekor Muri penjor inggil saderengipun, ingkang inggilipun 28 meter dipun damel ing Bali. Penjor sakawit mujudaken ubarampe tumrap umat Hindhu, minangka lambang karaharjan ingkang dipun pasang nalika riyadi Galungan. Penjor dipun damel saking deling lan janur, ingkang dipun gatra kanthi mirunggan. Wondene tumrap bebrayan Jawi, penjor dipun pasang minangka tandha wontenipun upacara panganten.

Kanthi dipun biyantu kalih mobil jangkep mawi piranti forklif, penjor wiwit dipun edegaken. Nanging dumadakan perangan tengah coklek, satemah penjor kedah dipun selehaken malih. Ketua Panitia, Suratno  mretalakaken, coklekipun penjor kasebat mbokbilih awit deling ingkang dipun ginakaken taksih anem, satemah gampil coklek.

Panitia pemecahan rekor Muri badhe tetep nyobi damel penjor malih kangge mecah rekor Muri penjor ingkang inggil piyambak.

Ngandharake Pawarta saka Televisi

Kanthi anane Televisi, manungsa samsaya gampang anggone nampa nformasi. Babagan ekonomi, kabudayan, keamanan lan liya liyane, gampang banget di golek, mung kari geleme manungsa nggolek. Sarana kanggo nggoleki iformasi iku samsaya akeh lan gampang. TV, Radio,Koran, Internet, kabe wes tekan marang pelosok-pelosok ndesa, ora mung nang kota gedhe thok anane. Seakeh akehe informasi kang di tampa, ora kabeh migunani tumrap awake dewe, ana informasi kang ora ana gunane kanggo awake dhewe, nanging penting ing wong liya.

Nalika kita nyemak informasi kita kudu nyemak kanthi bener  supaya nalika kita ngandarake uga bisa jelas lan cetha, ora beda karo asline. Supaya bisa ngandharake informasi  kanthi bener,kudu nggateake babagan kayata ing ngisor iki :

1.       Nyemak  kanthi lengkap, aja separo separo

2.       Nemtoake gagasan pokok sajroning brita

3.       Nulis babagan kang penting

Nyemak Informasi Saka Televisi

Pawarta minangka prastawa kang diwartakake. Pawarta iku bisa arupa lesan apadene tulisan. Lesan ateges pawarta iku bisa diwartakake dening wong liya kanggo pamiyarsa lumantar swara. Tulisan pawarta iku lumrahe kapacak ana ariwarti, kalawarti.
Perangan kang nemtokake bobot biji pawarta yaiku
1.   Aktualitas
2.   Sesambungan karo papan kedadean
3.   Sesambungan karo unsur-unsur kang katut ing sakjrone kedadean
4.   Sesambungan karo pagaweyan pamaca/ pamiyarsa
5.   Ganepe Pawarta.

Saya akeh gunane pawarta kuwi tumrap pawongan, saya mundhak dhuwur biji pawarta kuwi tumrap dheweke.
Para siswa kang kulina ngrungokake pawarta basa jawa mesthine bisa tambah wawasan lan pangertene marang ukara basa jawa. Kang perlu digatekake nalika ngrungokake pawarta utawa informasi yaiku:
a.   Mangerteni kanthi cetha masalah kang disampekake
b.   Mbedakake informasi kang penting lan ora penting
c.   Nyathet informasi sing bener lan premathi

Sak bubare para siswa ngrungokake pawarta diajab para siswa bisa gawe simpulan saka pawarta kang disemak. kesimpulan yaiku rumusan cerkak saka loro utawa luwih pernyataan kang handuweni hubungan. Nyimpulake pawarta berarti nanggepi pernyataan-pernyataan ana ing pawarta. Nalika menehi tanggepan sampeyan bisa ngutarake setuju utawa ora setuju marang pawarta kang nembe dirungokake.
Bab-Bab kang kudu digatekake nalika menehi tanggapan yaiku:

1.       Tanggapan iku sak mestine disampekake mawa uraian kang cekak, padhat lan disusun kanthi apik.

2.       Permasalaham utawa bab kang ditanggapi kudu cetha

3.       Tembung-tembung lan ukara sing digunakake kudu gampang dingerteni utawa dipahami

4.       Tanggapan iku kudu diwenehi alesan kang logis, bisa uga ditambahi fakta lan bukti-bukti kang relevan(nduweni Hubungan) Nanggepi pawarta iku kudu evaluatif lan objektif. Evaluatif tegese menehi penilaian, objektif tegese pawarta kang ditampa kanthi apa anane.

Ngringkes wacan

Ringkesan /ikhtisar padha-padha minangka panyajian cekak aos saka wacan/karangan asli. Nanging kanthi teknis kelorone ana bedane.
Ringkesan minangka panyajian cekak aos saka wacan asli/karangan, nanging tetep ngukuhake (mempertahankan) urutan isi sudut pandang pangripta/panulis asli.

Babagan wigati kang kudu dimangerteni sadurunge ngringkes yaiku,

1. Tulisen ringkesan kanthi cekak aos, arupa pokok-pokok informasi sajeroning wacan/karangan kasebut.

2. Gatekna urutan wosing (isi) wacan/karangan . Tulisen miturut isi wacan)Tulisen ringkesan wacan kasebut tanpa ngowahi sudut pandang pangripta/panulis asli.

Wacan sing awujud dawa bias kaowahi dadi cekak, nanging ringkesan kudu tetep ngandhut isi pokok tulisan asli.
Nulis ringkesan yaiku nulis maneh gagasan utama kang ana ing sajeroning tulisan sing uwis kawaka.
Panulisan kudu digawe kanthi ati-ati,sebab ringkesan sing digawe iku ora entuk dicampuraduk karo panemune sing gawe ringkesan. Isi ringkesan mung saka sumber utama wae.

Langkah-langkah gawe ringkesan yaiku :
    *    Maca naskah asli
    *    Nyathet gagasan umum

Panulis ringkesan nyathet lan nggarisngisori / menehi tandha kabeh gagasan utama lan gagasan kang wigati.

    *   Gawe reproduksi

Panulis ringkesan ngrantam maneh ringkesan miturut gagasan utama kaya kang dicathet ing langkah kapindho. Bagian kang entuk dileboake yaiku argumentasi utama wae. Ringkesan ngasilake simpulan pokok. 

 

UPACARA TINGKEBAN

Upacara tingkeban ana ing masyarakat Jawa Tengah lan Ngayogyakarta nganti tumeka saiki isih kereb ditindakake. Upacara tingkeban iki minangka upacara slametan pitung sasi kanggo calon ibu kang mbobot kaping pisanan. Upacara tingkeban dianakake mesthi wae nduweni ancas kang kepengin digayuh dening kulawarga, mligine ancas supaya bayi lair kanthi gampang, slamet lan ora ana alangan apa-apa. Kajaba iku muga-muga mbesuke bisa dadi anak kang bekti marang wong tuwane. Ing kene uga arep diandharake tata cara upacara tingkeban kalebu nyamping kang dienggo calon ibu.

Upacara tingkeban kawiwitan mawa sungkeman. Ing acara sungkeman, calon ibu lan calon bapak luwih dhisik sumungkem ing ngarsane Rama lan ibune. Sungkeman iki nduweni teges muga–muga ing tembe jabang bayi kang dilairake bisa dadi bocah kang bekti marang wong tuwane. Sabanjure upacara siraman, Ana ing upacara siraman, calon ibu disiram dening wong pitu, kayata: bapak saha ibu saka calon ibu, bapak saha ibu saka calon bapak, simbah, sedulur utawa tangga teparo kang bisa dadi tuladha becik. Sawise siraman banjur sesuci (wudhu). Banyu kang diwadhahi ing kendhi kanggo sesuci mau banjur dipecah dening ibu saka calon ibu kanthi ngendika: “ ora mecah kendhi, nanging mecah pamore jabang bayi.”

Ing upacara tingkeban, calon ibu ganti nyamping kaping pitu, kang urut-urutane: nyamping sidaluhur, sidamukti, truntum, wahyu tumurun, udan riris, parang kusuma lan nyamping semen romo. Sabanjure ganti nyamping ana adicara nigas janur kuning.  Calon bapak nigas janur kuning kang diubetake ing bangkekane calon ibu. Sawise nigas janur kuning, calon bapak banjur mlayu banter, iki nduweni ancas muga-muga jabang bayi bisa lair kanthi lancar lan cepet. Banjur acara brojolan. Brojolan ing kene ana werna loro yaiku brojola tigan (kanthi pangajab muga-muga bayi bisa kalairake kanthi gampang ora ana sukerta kang ngalang-alangi). Brojolan kaping pindho yaiku brojolan cengkir kang digambari Kamajaya lan Kamaratih utawa Arjuna lan Subadra kang minangka pralambang laire jabang bayi. Mangkono mau urut-urutan ing upacara tingkeban. Ananging, amarga desa mawa cara negara mawa tata, mula ora mokal manawa saben dhaerah beda tata carane nindakake. Kabeh mau minangka simbol kanggo nggayuh kabecikan.

Maca : Kebudaaan Jawa, Keris

Keris

Keris utawi tosan aji utawi curiga punika salah satunggal sanjata tradhisional masyarakat Jawa ugi dados salah satunggal lambang paripurna tiyang jaler sanesipun turangga, wisma, wanita kaliyan kukila. Curiga utawi keris punika anggadhahi makna jantan, prakosa lan diwasa, utawi tiyang (jaler) Jawa punika kedah tangguh, sanggup nglindungi piyambakipun, kulawarga, saha saged mbéla negari.

Dereng wonten asil panalitèn ingkang kasil nemtokaken kalapunapa tiyang Jawa milai magertosi keris, wonten keris Jawa sampun anggadhahi wujud ingkang sampurna nalika jaman Krajan Majapait. Ing jaman rumiyin, keris punika dados lambang kepangkatan ugi saged dados hadiyah ingkang paling sae utaminipun menawi hadiyah keris saking raja.^[2]

Jaman sapunikai fungsi keris sampun kirang, umumipun namung dados barang kolèksi ugi kanggé parlengkapan adicara-adicara saha ritual adat. Jaman rumiyin sanesipun anggadhahi fungsi sanjata, keris ugi saged kangge tandha status sosial, jengjang pangkat ugi hadiah. Keris ing jaman rumiyin ugi saged dados simbol paseduluran ingkang dipuntandhai adicara ijol-ijolan keris, malah punika dados simbol paseduluran ingkang paling inggil. Wonten praktekipun ingkang kaanggep klenik, keris dipunanggep jimat kaliyan medhia/griya kangge lelembut.

Keris anggadhahi 49 bageyan. Bageyan-bageyan punika anggadhahi bageyan-bageyan malih inggakng langkung detail ingkang wujudipun umumipun ukiran.Ukiran ing bageyan-bageyan keris Jawa anggadhahi makna kaliyan karakter ingkang benten-benten.

Wilah utawi pesi menika bagian utaminipun keris. Bahan kagem wilah menika dipun damel saking macem-macem bahan, nanging ingkang umum saking watu météor, wesi, lan baja. Proses ndamelipun ngagem teknologi lipat, yaiku wesi utawi baja dipun panasi, ditempa, ditekuk, dipanasi, ditempa, ditekuk ngoten terus ngantos katah lipatanipun. Cacahipun lipatan menika saking 16 lipatan (keris-keris blambangan) ngantos ewonan lipatan (keris majapahit, mataram lan sapanunggalanipun). Amargi prosès menika, ndadosaken wilah keris kuat sanget, teknologi menika ugi dipuncakaken wonten industri plywood.

Warangka inggih punika sarung keris utawi wadhahipun keris. Warangka keris punika kadadosan saking perangan-perangan poko, inggih punika pendhok, mendhak, gagang, kaliyan warangka. Miturut jinisipun, warangka keris kaperang dados kalih, inggih punika warangka gayaman kaliyan warangka ladrang. Warangka gayaman punika wujudipun wonten kalih, inggih punika gayaman gaya Yogyakarta kaliyan gayaman gaya Surakarta. Semanten ugi warangka ladrang ugi kaperang dados kalih corak utawi gaya, inggih punika cara Yogyakarta kaliyan cara Surakarta.

Gaman utawi gagang inggih punika bageyan ingkang dipuncekel, panggenanipun wonten sangandhaping wilah utawi pesi. Manpangatipun inggih punika kagem nyekeli wilah kaliyan kagem dipuncekel ngangge asta. Hulu anggadhahi kathah macem motifipun. Keris Bali wonten ingkang wujudipun kados patung dewa, patung padende, patung raseksa, patung penari, pertapa, alas, ugi wonten ingkah kinatah emas lan watu mulya. Keris Sulawesi nggambaraken manuk liyar, minangka pralambang kangge profesi masyarakat Sulawesi ingkang mujudaken pelaut. Dene peksi mujudaken lambang kaslametan dunya. Kadosta motif mustaka manuk ingkang dipunginakaken ing keris Riau Lingga, lan kangge panggenan sanesipun minangka pengembangan tosan aji kadosta Acèh, Bangkinang (Riau), Palembang, Sambas, Kutai, Bugis, Luwu, Jawa, Madura, kaliyan Sulu anggadhahi ukiran lan pralambang ingkang benten. Materi ingkang dipunginakaken asalipun saking maneka warna bahan kadosta gadhing, balung, logam, ingkang apling asring dipunginakaken inggih punika kayu. Hulu keris Jawa muturut garis besaripun kaperang dados sirah wingking, liling, cigir, cetek, bathuk, madharan, kaliyan bungkul

Ingkang dipunwastanii pamor keris punika ugi saged wonten ing tosan aji sanèsipun, kadosta tumbak, wedung, pedhang, lan sapanunggalanipun. Déné pamor ingkang pilihan, biyasanipun kanggé tiyang-tiyang ingkang anggadhahi kalenggahan tartamtu utawi watek tartamtu. Pramila, langkung saé dipuntayuh rumiyin supados pirsa cocog botenipun, déné ingkang boten pilihan saged dipungadhahi sinten kémawon. Sejatosipun pamor punika gambaran/kesan utawi image wingit ingkang timbul saking ukiran ingkang wonten ing wilah keris utawi gegaman tradhisional sanèsipun. Gambaran wingit punika medal saking asil tempa campuran tosan ingkang dados bahan dhasar kanggé ndamel/nempa keris . Èlmu pamor ing gaman punika namung dipunkuwaosi déning para mpu.