Gawe geguritan

Geguritan saged kawastanan puisi bebas, sebab langkung mardika ( cacahing tembung, larik) boten kaiket paugeran tertamtu kados tembang. Sanajan ukaranipun kathah nanging maknanipun kempel, manunggal lan runtut. Caranipun damel geguritan kanthi damel cengkorongan ( kerangka) utawi boten. Urut-urutanipun damel umpaminipun :

1. Nemtokaken tema

2. Milih irah-irahan ( judul) ingkang sae, narik kawigatosaning pamaos, sokur yen cekak aos/ mentes.

3. Milih tetembungan ingkang sae

4. Antawisipun irah-irahan la nisi, kedah wonten sambungipun

5. Saged migunakaken purwokanthi, basa lan susastra.

Kadamela geguritan ingkang temanipun ing ngandhap menika, saged milih salah setunggal :

1. Kabudayan / kesenian

2. Kaendahan

3. Katresnan

4. Perjuwangan.

Tuladha geguritan :

Geguritan

Geguritan menikasalah satunggaling wujud asiling kasusastran Jawi gagrag enggal ingkang nggadhahi cakrik mirunggan. Nanging eman sanget boten kathah tiyang mliginipun para anem ingkang nggatosaken. Kamangka, geguritan kathah ingkang ngemu suraos luhur, ingkang mekaten wau saged kawastanan sastra adiluhung. Ing ngelmu kasusastran Yunani, bab menika saged nggadhahi fungsi dulce (kaendahan) lan fungsi utile (kagunan/paedah). Satunggaling asiling kasusastran kasebut endah lan sae yen fungsi kekalih wau saged nyawiji, inggih menika endah yen kawaos lan migunani tumrap budi pekertining tiyang ingkang maos/ mirengaken.

Ingkang kedah dipungatosaken nalika maos geguritan 4 W:

1. Wicara = pocapan / lafal

2. Wirama = irama / lagu

3. Wiraga = solah / gerak, pasemon / raut muka

4. Wirasa = penjiwaan.

Katrangan :

Nalika maos geguritan , posapan kedah cetha, boten groyok, blero utawi mangu-mangu ( ragu-ragu ). Kedah saged ngucapaken aksara kanthi leres, umpaminipun mbedakaken aksara a/o; t/th; d/dh; è/ é/ ê, lsp.

Iramaning tiyang maos geguritan saged minangka pandudut (daya tarik) tiyang ingkang mirengaken. Sora utawi boten iramanipun kalarasaken kaliyan isinipun geguritan. Geguritan kanthi tema perjuwangan temtu anggenipun maos sora (banter), semangat. Beda kaliyan maos geguritan isi kesusahan, kasmaran temtunipun pamaosipun langkung alon, sareh.

Ebahing badan lan pasuryan (rai) kedah dipungatosaken kedah luwes (ora kaku) lan sampun ngantos ketingal kadamel-damel.

Wirasa kaetrepken kaliyan isining geguritan umpaminipun : nesu, gumbira, sisah, kejem, wibawa, getun, lsp.

Tuladha geguritan  :

PIWELINGE IBU

Anggitane : Drs. Wahyu ST

Ngger, diati-ati aja seneng nyenyandhung

arum endah kembang bakung

kesrimpung slendang

kesandhung gelung

kagubel kalung

Ngger, aku tansah ndonga lan ngidung

supaya kacekel anggonmu mbujung

aku tansah eling piwelinge ibu

nalika aku arep budhal sinau

Ngger, urip mono awujud laku

ombyaking donya aja kapaelu

aja kapilut gebyaring lampu

kang kairing jejogedan lan gumuyu

Ngger, urip kang prasaja

aja mung mburu barang donya

ditansah eling lan waspada

swarga ora dumunung ing kedheping netra

tansaha dedonga marang kang maha kwasa

Matur nuwun ibu

pangandikamu rumasuk ing balung sumsumku

pindha latu mangalad-alad jroning kalbu

saengga paiting bratawali ora tau keprungu

aku setya tuhu marang piwelingmu

kang putra tansah nyuwun pangestu.

Carane diskusi kang bener

Salah sawijine cara kanggo nggolek solusi ngrampungake masalah yaiku kanthi anane diskusi, kanthi anane dialog tuker pikiran lan wawasan, masalah kang angel bisa olih dalan solusi kanggo ngrampungi  masalah kanthi adil lan ora ngrugiake salah sijine pihak.

Proses diskusi bisa mlaku kanthi efektif bilih kabeh peserta diskusi  nyadari hakikat diskusi lan nyekel  seret prinsip-prinsip diskusi. Babagan kang wigati lank kudu diperhateake nalikane diskusi ing antarane yaiku :

1.    Diskusi minangka forum ilmiah kanggo tuker pikiran lan wawasan sajrone nggolek solusi permasalahan kang diadepi bareng-bareng. Diskusi dudu forum kanggo mbagi pengalaman ( sharing ), curhat, kepentingan ( musyawarah ) utawane ilmu ( mulang ).

2.    Sajroning diskusi kudu ana dialog intelektual lan ilmiah, ora kena emosional lan egois, sahingga bisa olih pikiran kang rasional lan obyektif.

3.    Diskusi iku forum resmi,formal lan terbuka. Mula kudu nganggo bahasa kang bisa dingerteni ing kabeh peserta diskusi.

4.    Diskusi mlaku sajroning suasana kang tertib, teratur lan terarah ndueni tujuan kang jelas, mula perlu anane intrumen diskusi ing antarane : ketua / moderator, notulis, lan tata tertib.

Diskusi dianggep urip nalika kabeh peserta melu aktif tuker pikiran ora didominasi siji utawa loro pikiran wae.

Inti saka kegiatan diskusi yaiku anane proses tuker pikiran antarane peserta siji lan sijine. Peserta diskusi dipun arep-arep bisa ngetoake pendapate tumrap masalah kang ana,selanjute pendapat iku kudu ditanggapi dening peserta liya. Akeh cara kanggo nanggapi pendapat iku,bisa kanthi nakoake maksud lan tujuane, setuju apa ora setuju, ndukung apa nolak, lan liya liyane.

Anane pendapat kang metuiku babagan positip sajroning diskusi, tambah akeh pendapat,gawe proses diskusi dadi tambah urip lan regeng lan dinamis.

Nanging senajan akeh tanggapan, iku ora dadi jaminan hasil kang apik jumbuh karo tujuane diskusi. Iku bisa kedadian nalika pendapat kang disampeake peserta iku ora jelas tujuan utawa dalile. Mula nalika diskusi,kabeh pendapat lan tanggapan kudu ndueni alas an kang tinemu akal, lan ndueni dalil. Kang paling penting, pendapat kudu disampeake kanthi  sopanlan bahasa kang becik lan efektif.

Cerita Rakyat

Sejen daerah, sejen uga cerita kang urip ing daerah iku. Bebasan Sejen kebon sejen walang. Saben daerah ndueni cerita dhewe-dhewe, ana kang wujud asal usul panggonan, cerita memedi utawane critane para dewa lan dewi kang urip ing daerah iku.

Nanging merga gesere pola pikire manungsa, crita rakyat iku mulai kalah dening Harry Potter, Spider Man, X Man, Super Man, Transformer,lan liya-liyane. Merga crita rakyat iku naming dipun warisake saka tutur tinular, mula ora ana pathokan kang baku.

Crita rakyat iku keperang dadi :

1.       Crita Fiksi

a.       Mite

Yaiku dongeng kang ana hubungane karo alaming lelembut, pri prayangan utawa alam gaib.

Tuladhane : Nyi Roro Kidul, Nyai Blorong, Kuntilanak, Gendruwo ,lsp.

b.      Fabel

Yaiku dongeng kang peragane para sato kewan kang bisa clathu kaya manungsa. Lumrahekanggo mulang babagan akhlak, sopan santun, unggah-ungguh marang bocah cilik.

Tuladhane : Kacil nyolong timun, kancil karo baya, gajah mungsuh semut, lsp.

c.       Legenda

Yaiku dongeng kang nyritaakeasal usul utawa  dumadine salah sawijine panggonan utawa barang.

Tuladhane : Asal-usul Rawa Pening, Legenda Tangkuban Perahu, Malin Kundang, Asal – usul jeneng desa, lsp.

2.       Crita Nonfiksi

a.       Hikayat

Yaiku crita kang nyritaake peragane kanthi jelas lan ijen ijen . Biasane kang dicritaake iku babagan kang apik-apik.

Tuladhane : Hikayat Hang Tuah, Hikayat Bahtiar, Lsp.

b.      Babad

Yaiku crita kang ana buktine, nanging wis ketambahan crita kang ngarang lan ora genah.

Tuladhane : Babad Tanah Jawa, Babad Mataram, Babad Majapahit, lsp

c.       Sejarah

Yaiku crita kang bener-bener kedadian la nana bukti nyatane.

Tuladhane : Sejarah Jendral Soedirman, Sejarah Majapahit, Sejarah Wali Perkasa ,lsp.

d.      Roman

Yaiku crita kang nggambarake uripe pawongan wiwit lair tekan pati.

Tuladhane ; Roman Adat, Roman Detektif, lsp.

Makna Aksara Jawa

Aksara jawa nduweni filsafat kang gedhe maknane.Filosofi iku dipun wedharaken dening Sri Sultan Paku Buwana XI kang dicuplik dening Yasadipura. Ajaran utawa wewarah filsafat uripkang adhedasar aksara jawa yaiku :

Ha, na, ca, ra, ka . Nduweni teges ana utusan, yaiku utusaan urip kang wujud napas kang kajibah manunggalake jiwa lan raganing manungsa.

Da, ta, sa, wa, la. Ateges manungsa sawise cinipta tekang da, ta utawa wektune mati ora bisa sa, wa,la utawa ngindhar lan nolak. Apa karepe kang wes ngutusiku kang bakal kedaden. Datan bisa sawala.

Pa, dha,ja, ya, nya. Tegese Dzat kang maringi lan kang diparingi urip yaiku manungsa lan Gusti Allah iku karepe padha jayanya, padha menange, begja donya lan akherate.

Ma, ga, ba, tha, nga. Ateges nampa sakabehing dhawuh sarta  larangan kang Maha Kuwasa, pasrah sumareh marang garising pesthi.

Akeh wong kang padha njlentrehake panemune babagan aksara jawa punika,nangng kabeh mengku makna lan karep ang meh padha, yaiku manunggaling kawula lan Gusti kang wes paring caraka, utawa wes ngutus.

Pengalaman Lucu

Nyritake pengalaman kuwi bakune sing diajak crita mudeng karo apa kang dicritake. menawa ceritane lucu melu nguyu menawa critane trenyuh yo melu sedih. Supaya mudengake crita kudu runtut lan mbabarake kedadean kanthi apa anane, tujuane wong liya kang ngrukokake bisa melu mbayangake kedadean kang wis kelakon ana ing critane mau.
Crita lucu isa kedadean saka nyekseni kedadean utawa angen-angen. lucu isa uga amarga gawe guyu utawa gawe gela. lucu amarga saka bodone, ketula-tula utawa tumindake kang ndadekake guyu.

Manut teori superioritas-degradasi, wong rumangsa seneng lucu yen diunggulake nanging ora jumbuh karo kasunyatane

Manut teori bisosiasi, tegese wong rumangsa lucu sakwise ngrumangsani ora gathuk antarane angen-angen karo kasunyatan

Nyritakake pengalaman kudu nduweni unsurr-unsur kaya

ü  pengalaman apa kang bakal dicritake

ü  wektu kedadean

ü  papan panggonan kedadean pengalaman iku

ü  wong-wong kang melu andil ana ing pengalaman

ü  sebab-sebab pengalaman iku kedadean

ü  kepriye pengalaman iku kedadean

Pengalaman kang kucu ora padha karo dhagelaan. Yen pengalaamaan kang lucu iku dialami tenan dening paragaane, tuladhane nganggo klambi kuwalik, nganggo sepatu selen lan sapanunggalaane, Dene dhagelan kuwi di karang, digawe skenario banjur dilaakokake. Tuladhane dhagelan kang disiaarake ing televisi yaiku Opera Van Java.

Tuladha cerita pengalaman lucu

Biji

Sedulur-sedulur kabeh dong ganu nek bali sekolah sering diinterogasi wong tuwane apa ora? Biyunge nyong ganu sih sregep banget gole takon. Durung madang durung salin klambi, wong nembe gutul ngumah sekang sekolahan, biyunge nyong wis takon-takon.

Ditakoni soal neng sekolah nakal karo kanca apa ora? Kurang ajar karo guru apa ora? Ngrikiti alias nyakoti meja karo bangku apa ora? Trus nek bar ana ulangan, aku bisa apa ora?

Nah, omong-omong soal ulangan. Sing paling gawe getar-getir wong tuwa kan soal biji. Ning ket ganu alhamdulillah-e aku kelebu bocah sing lumangyan neng sekolahan. Lumangyan nakal ya lumangyan pinter. Hehehehehe…

Jaman kuliyah, nyong duwe pengalaman lucu. Nyong duwe kanca asal kebumen tapi ngomonge kaya wong banyumasan (soale ana wong kebumen sing pancen daerahe omongane wis nganggo dialek kulon). Bocahe dadi cedek karo aku gara-gara anggere ngomong padha kemlontange.

Sawijining dina, bar ana test neng kampus, kancaku kuwe mau arep takon karo dosen soal hasil test. Masalahe kabeh wis diumumna bijine, kecuali kancaku kae mau.

Nah, dasare bocahe sekepenake dewek, pas takon lambene kepaduk-paduk. Bahasa Indonesiane dadi kaya kluban, campur karo basa jawa.

“Bu… Bu… Biji saya berapa???”

Kudune nek nganggo basa Indonesia kan “Bu.. Bu… nilai saya berapa??”. Huahahahahahahaha…. Gara-gara kuwe kanca-kanca sekelas pada semaur : “Dua… dua!!!!!”. Hahahahahaha

Pengalaman Pribadi

Pengalaman iku guru kang paling apik. Ujar – ujar iku pncen bener , jalaran kanthi anane pengalaman, wong urip kang ndueni akal sehat mesti bisa njupuk kawruh utawa pelajaran lan wulangan saka pengalaman kang wes kedadean iku.  Beda manungsa,beda uga pengalamane, senajan kedadeane pada papan lan panggonane, nanging  saben manungsa  beda anggone nanggepi kedadean iku. Ana kang nganggep biasa, ana uga kang nganggep luar biasa.

Ngrungoake cerita pengalaman, manfaat lan kegunaane yaiku bisa nambahi seurupan, ilmu lan pengetahuan senajan awake dhewe during nate ngalami apa kang diceritaake ing sajroning pengalaman.

Pengalaman mono wujude manekawerna. Ana pengalaman pribadi, ana kedadeyan kang dialami dening masyarakat/ bangsa. Kedadeyan penting kang dialami dening sawenehing bangsa kanthi bukti kang nyata dadi sejarah. Pengalaman pribadi yaiku pengalaman sing dilakoni/ dirasakake dening manungsa dhewe. Nitik saka isi ceritane, pengalaamaan ana kang wujud pengalaman kang lucu, ana uga pengalamaan kang ngayelake, gawe trenyuh lan sapanunggalaane.

Tuladha crita pengalaman

ALAT ANTI MALING DIKIRA PIN

Dina Setu malem Ahad, Naning tanggaku sing duwe anak cilik ngajak mlaku-mlaku. Tujuwane tumuju mall ing Jember. Ndilalah ing mall ana kedadeyan ngisinake sing ora bisa dilalekake. Putrane anake Naning pancen isih kelas papat SD.Dadi ya wajar yen nganti dheweke nggawe masalah. Nalika kuwi bubar blanja-blanja, Naning lan anake mulih. Lha kok saka lawang alarm muni banter ngagetake. Satpam sing tanggap langsung wae nyekel Naning lan anake. Merga satpam kuwi weruh Naning lan putrane pas metu, alarm muni.

Naning mesthi wae protes merga ora rumangsa nyolong. Lha wong barange wis dibayar ing kasir. Naning satpame tetep njaluk ijin mriksa. Merga ora ngrasa salah, pungkasane , Naning gelem bae di priksa. Ndilalah ing sake klambi putrane ana alaat anti maling. Wujude alat anti maling kuwi pancen kaya dulinan Bentuke kaya pin sing ditempelake ing klambi.

“Kok njupuk iki kenapa?” pitakone Naning marang putrane.

“kula kinten niki dolanan, Bu. Kula boten semerep,” jawabane anakke karo keweden.  Satpame wusanane maklumi. Nanging Naning isin tenan merga wis diglandhang kaya maling. Apa tumon alat anti maling dikira dolanan.

( Deny Wibisono - Ambalu – Jember )